Bir sonraki


89-Borç toplu halde ödendiğinde borçtan biraz düşülüyorsa borcu toplu halde ödemek câiz olur mu?

705 Görüntüleme
Lâlegül TV
52
Yayınlama Tarihi 07 Sep 2018 / Kategori: Bir Soru Bir Cevap

Almanya’da üniversite öğrencilerine bâzen şu şekilde borç veriyorlar. Meselâ 500 euro veriyorlar ama birkaç sene sonra borcun yarısını yâni 250 euroyu aylık ödemeyle geri istiyorlar. Ama eğer tüm borcu toplu halde geri ödemek istersek borçtan biraz düşüyorlar. Bu durumda borcu toplu halde ödemek câiz midir?

Örneklendirecek olursak ben sizden bir mal aldım ve satın aldığım mala mukâbil vâdeli olarak size borçlandım, bu da bir borçtur. Diğer taraftan birisi bana karz-ı hasende bulundu yâni borç para verdi, bu da bir borçtur. İki borç arasında şöyle bir fark vardır. Birinci borçta (mal satın alıp vâdeli satın alınan mala mukâbil borçtaki vâde lâzımîdir. Bu zaman zarfı gelmeden sizin alacağınızı benden taleb etme yetkiniz yoktur. Bana bir borç verdiniz, buna da bir vâde (2 ay, 5 ay, 3 gün vs.) tâyin ettiniz. Bu vâde ise gayri lâzımîdir, bağlayıcı değildir. Ertesi gün dahi alacağınızı hukuksal anlamda isteyebilirsiniz. Ahlâkî olması ayrı bir konudur, insan verdiği sözün arkasında olmalıdır. Hukuksal manâda baktığımız zaman “karz” diye tâbir ettiğimiz “Allâh rızâsı için verilen borçlarda herhangi bir vâde söz konusu değildir. Bu şekilde borçlar ikiye ayrılıyor.

Bir borç ki vâdesi varsa ve bu vâde de lâzımî (muvâzaa akdinden oluşan vâde) ise “bu vâde zamânı gelmeden ben borcumu erken ödeyeyim, benim borcumun belli bir mikdârını düş” örneklendirecek olursak; benim 3 ay sonra size alışverişten kaynaklı ödemem gereken 10 lira borcum ama ben bunu 3 ay sonra değil de şu an 8 lira ödesem siz bunu kabûl eder misiniz, 2 lira borçtan düşer misiniz? Kabûl ederseniz “borcun bir kısmını düşürüp peşinen kapatayım” şeklinde yapılan bir işlemdir ki bu fâizdir ve kesinlikle câiz değildir.

Her ne kadar bu konuda farklı görüşler olsa da mezhepte tercih edilen görüş bunun câiz olmayacağı, fâiz ve haram olacağıdır. Ama diyelim ki vâde zamânım geldi, ödeme zamânım geldi ve iki ay geçti hatta belki de sen bana mühlet verdin. Böyle bir durumda ben borcumun bir kısmını versem ötekini de bana ibrâ edecek olursan bu vâdeye endeksli olan bir düşürme olmadığı için bunda bir mahzûr lazım gelmez. Sanki şuna benzer Ben 10 lira borcumu ödedim, siz bu 10 lira içerisinden bana 2 lirasını hibe ediyorsunuz. Şartla irtibatlı değildir. Karz’a (Allâh rızâsı için verilen borca) baktığımız zamân akitten oluşan bir borç değilse böyle bir borçta zâten vâde mefhûmu yoktur. Yâni vâde lâzımî değildir. Dolayısıyla “borcumu erken kapattığım zamân şu kadar bir indirime gidiyor” ifâdesi kullanıyor.

Bu tıpkı sizin bana borç verip “verdiğiniz borcu bir ay sonra değil de şu anda verirsen ben şu kadarını kesik atarım sana hibe ederim demek gibidir” ki zâten şu anda dînen alacağının tamâmını isteme hakkın vardır. Dînen böyle bir hakkın olduğu için burada vâdeye endeksli bir indirimden bahsetmemiz mümkün değildir. Karz-ı Hasen borçlarda vâde lâzımî olmadığı için borcun erken kapatılması diye bir şey söz konusu değildir zâten kapatılması gereken zamân yoktur, her dâim insanın talep etme hakkı vardır. O yüzden bundan kaynaklı bir indirim söz konusu olursa da karşı tarafın size vereceği bir hibe kabilindendir, bunda herhangi bir sıkıntı lâzım gelmeyecektir.

Borç lâzımî ise (zamânı tayin edilmiş) veyâ tayin edilen zamân muvâzaaa akdinde hukuksal olarak bağlayıcılığı da var ise ama bu zaman zarfı gelmeden erken ödeyeyim, belli bir mikdârı düşürülürse bu bildiğimiz klasik fâiz olur ki kesinlikle câiz olmaz. Alışverişten kaynaklı olan borç farklıdır, kişinin karşılıksız olarak vereceği borç farklıdır. Rabbim dikkat etmeyi nasîb etsin

Daha fazla göster
0 Yorumlar sort Göre sırala

Bir sonraki